این مسجد یکی از بی نظیرترین شاهکارهای معمارى و کاشى‏کارى قرن یازدهم هجرى است که به فرمان شاه‏ عباس اول در مدت هیجده سال بنا شده است. معمار و بناى این مسجد "استاد محمدرضا اصفهانى" بوده که تزیینات کاشى‏کارى آن در داخل از ازاره‏ ها به بالا همه از کاشى‏هاى معرّق پوشیده شده است. باستان ‏شناسان خارجى در مورد عظمت معمارى این مسجد گفته‏ اند: «به سختى مى‏توان این بنا را محصول دست بشر دانست». شیخ‌ لطف‌ الله از علمای‌ بزرگ‌ شیعه‌ بود که‌ به‌ دعوت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ در اصفهان‌ اقامت‌ گزید. این‌ مسجد به‌ منظور تجلیل‌ از مقام‌ او و برای‌ تدریس‌ و نمازگزاری‌ وی‌ احداث‌ شد.

مسجد شیخ لطف الله‏ یکى از زیباترین آثار تاریخى اصفهان است که چشم هر بیننده ‏ایى را خیره مى‏کند و نسبت به هنرمندانى که در انجام آن دخیل بوده‏اند به اظهار تحسین و اعجاب وا مى‏دارد. مسجد شیخ لطف الله در ضلع شرقى میدان نقش جهان و مقابل عمارت عالى قاپو واقع شده که به واسطه کاشی کاری هاى معرق داخل و خارج گنبد و کتیبه‏هاى بسیار زیباى خط ثلث که مقدارى از آنها به خط علیرضا تبریزى عباسى است از زیبایى و ظرافت کم نظیر برخوردار است. این مسجد که شاهکارى از معمارى و کاشی کارى ایران در نیمه اول قرن یازدهم هجرى است به فرمان شاه عباس اول ساختمان آن شروع شده و سردر زیباى آن در سال ۱۰۱۲ هجرى به پایان رسیده است. سال اتمام بناى مسجد و تزیینات کاشی کارى آن و نام استاد سازنده آن در داخل محراب معرق نفیس مسجد به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشى لاجوردى به این ترتیب ذکر شده است. "عمل فقیر حقیر محتاج به رحمت خدا محمدرضا بن استاد حسین بناى اصفهانى ۱۰۲۸"

وجه تسمیه مسجد شیخ لطف الله

درباره وجه تسمیه مسجد شیخ لطف الله باید گفت که شیخ لطف الله اصالتاً لبنانی بوده و خاندان او همه از فقهاى امامیه بوده‏ اند. چنانکه پدر و جد و جد اعلا و پسرش همه به این عنوان اشتهار داشته ‏اند. به مناسبت سعى بى اندازه پادشاهان صفوى در ترویج احکام مذهب تشیع و تشویق و اکرام فقهاى آن، شیخ لطف الله میسى عاملى نیز مانند جمع کثیر دیگرى از علماى بحرین و جبل عامل در اوایل عمر از موطن خود به قصد ایران عازم شد و ابتدا در مشهد مقدس اقامت گزید و در آنجا پس از استقاضه از محضر علماى ارض اقدس از جمله ملاعبدالله شوشترى از جانب شاه عباس بزرگ به خدمت آستانه رضوى برقرار گردید و تا تاریخ فتنه ازبکان و دست یافتن ایشان بر مشهد در آن شهر مقیم بود. سپس از شر ایشان به قزوین پناه جست و در آنجا به کار تدریس مشغول شد، شاه عباس او را از قزوین به اصفهان آورد و در سال ۱۰۱۱ هجرى در جنب میدان نقش جهان مدرسه و مسجدى را که هنوز هم به نام او شهرت دارد براى محل تدریس و اقامت و امامت وى بنا نهاد و انجام این کار تا ۱۰۲۸ هجرى طول کشید و در حین اتمام همین ساختمان بود که شاه عباس در قسمت جنوبى میدان نقش جهان مشهور است طرح انشا جامع اعظم پادشاهى یعنى مسجد شاه را ریخت. بعد از آن که مدرسه و مسجد شیخ لطف الله براى تدریس و نمازگزارى او مهیا گردید. این مرد جلیل محترم در آن مدرسه (امروز وجود ندارد) مقیم شد و در مسجدى که براى معرفى آثار هنرى ایران بنا شده بود به امامت و تدریس مشغول گردید و شاه عباس براى وجه معاش او وظیفه‏اى معین و مقرر داشت. تاریخ وفات شیخ لطف الله را مؤلف کتاب مجمل التواریخ در سال ۱۰۳۲ یعنى در همان سالى که بغداد به تصرف شاه عباس درآمده است مى‏نویسد.

محبت و علاقه شاه عباس به این مرد هنرمند بدان پایه بود که گاه پهلوى او مى‏نشست و شمعى به دست مى‏گرفت تا علیرضا در روشنایى آن کتابت کند.

همچنین در عالم آراى عباسى تاریخ فوت او را مؤلف این کتاب در ذیل واقع سال ۱۰۳۲ آورده است و صریحاً مى‏گوید که شیخ لطف الله میسى جبل عاملى در اوایل این سال و قبل از سفر دارالسلام بغداد که هنوز آیات جلال در ییلاقات فیروزکوه بود در اصفهان مریض گشته به عالم بقا پیوست. یکى از شخصیت هاى بزرگ هنرى ایران که نام او در مسجد شیخ لطف الله مخلد شده است علیرضا تبریزى از خوشنویسان بزرگ زمان شاه عباس کبیر است که کتیبه سردر مسجد و دو کتیبه بزرگ کمربندى داخل گنبد به خط زیباى اوست. چون علیرضا به خدمت شاه عباس در آمد خود را علیرضاى عباسى خواند. این خوشنویس استاد نخست در تبریز شاگرد "ملامحمد حسین تبریزى" و "علاء الدین محمد بن محمد تبریزى" معروف به علاء بیک بود و خط ثلث و نسخ را نیکو مى‏نوشت. پس از آنکه در زمان "شاه محمد خدابنده" پدر شاه عباس ترکان عثمانى آن شهر را به تصرف آوردند، علیرضا از آنجا بیرون آمده و به قزوین پایتخت دولت صفوى رفت و در مسجد جامع آن شهر منزل گرفت و به کار کتابت مشغول شد و قسمتى از کتیبه‏هاى آن مسجد را با چند قرآن در آنجا تمام کرد. علیرضا روز پنجشنبه اول شوال سال ۱۰۰۱ هجرى به خدمت شاه عباس درآمد و در زمره ندیمان مخصوص وى داخل شد و شاه جمعى از خوشنویسان مانند "محمدرضا امامى" و "محمد صالح اصفهانى" و "عبدالباقى تبریزى" را بدو سپرد تا زیردست او خط ثلث را بیاموزند. علیرضا عباسى تا پایان عمر در زمره مقربان و ندیمان مخصوص شاه بود و در سفر و حضر در سلک مقربان شرف اختصاص داشت و به تفقدات و انعامات و نوازش هاى بى پایان شاهانه سرافراز و مفتخر و به لقب شاه نواز ملقب شد. محبت و علاقه شاه عباس به این مرد هنرمند بدان پایه بود که گاه پهلوى او مى‏نشست و شمعى به دست مى‏گرفت تا علیرضا در روشنایى آن کتابت کند.
برگرفته از: سایت اصفهان
 
پایگاه فرهنگی هنری روز

No related posts.